Een hond die maar blijft blaffen, tijdens de wandeling op alles reageert, thuis achter je aan blijft lopen, moeilijk slaapt of bij het minste of geringste volledig uit zijn plaat gaat. Vaak zeggen we dan: “Hij moet leren ontspannen.” Maar zo simpel is het niet. Een hond die overprikkeld is, kan niet zomaar besluiten om rustig te worden. Zijn zenuwstelsel staat als het ware voortdurend ‘aan’. En hoe langer dat duurt, hoe minder ruimte er overblijft om nieuwe prikkels goed te verwerken.
Overprikkeling ontstaat zelden door één ding
Ik gebruik hiervoor graag het beeld van de stressemmer. Alles wat spanning, opwinding, frustratie of lichamelijke belasting geeft, doet iets in die emmer. Een drukke wandeling, veel honden tegenkomen, bezoek, slecht slapen, een dag op de opvang, achter een bal aan rennen, alleen thuis zijn, verkeer, kinderen in huis of lichamelijk ongemak. Eén zo’n gebeurtenis hoeft helemaal geen probleem te zijn. Maar wanneer er gedurende de dag steeds iets bijkomt en er onvoldoende herstel tegenover staat, raakt die emmer steeds voller.
En dan kan iets kleins ineens de druppel zijn. Je hond blaft naar een fietser waar hij gisteren nog probleemloos langs liep. Hij valt uit naar een hond aan de overkant van de straat. Hij kan thuis zijn rust niet vinden of lijkt buiten voortdurend op scherp te staan. Voor jou lijkt dat gedrag misschien uit het niets te komen. Voor je hond kwam het waarschijnlijk helemaal niet uit het niets.
Rust is niet hetzelfde als herstel
Een hond die op zijn kleed ligt, is niet automatisch ontspannen. Dat vind ik een belangrijk verschil. Je kunt een hond leren om op een bepaalde plek te blijven liggen, maar als hij ondertussen ieder geluid registreert, voortdurend zijn omgeving scant en bij iedere beweging overeind schiet, ligt zijn lijf misschien stil terwijl zijn zenuwstelsel nog steeds keihard aan het werk is.
Echte ontspanning zie je daarom niet alleen aan wat een hond doet, maar vooral aan zijn hele lichaam. Het lichaam wordt zachter, de ademhaling rustiger en de hond hoeft zijn omgeving niet voortdurend meer te controleren. Hij kan dieper slapen en daadwerkelijk herstellen. Dat is iets heel anders dan een hond die heeft geleerd dat hij op commando op zijn plaats moet blijven.
Soms moet je minder doen in plaats van meer trainen
Wanneer een hond probleemgedrag laat zien, ontstaat al snel de neiging om méér te gaan doen. Meer trainen, meer oefenen, langere wandelingen, meer mentale uitdaging, nog een cursus of nog een activiteit. Terwijl ik bij overprikkelde honden juist regelmatig adviseer om tijdelijk dingen weg te halen. Niet iedere wandeling hoeft een trainingssessie te zijn, niet iedere dag hoeft gevuld te worden met activiteiten en je hoeft je hond niet voortdurend moe te maken om hem rustig te krijgen.
Sterker nog: sommige activiteiten waarvan we denken dat ze ontspannend zijn, kunnen een hond juist verder opwinden. Denk bijvoorbeeld aan eindeloos ballen gooien. De hond is daarna misschien lichamelijk moe, maar dat betekent niet automatisch dat zijn zenuwstelsel ook tot rust is gekomen. Kijk dus niet alleen naar de hoeveelheid beweging die je hond krijgt, maar vooral naar wat een activiteit met hem dóét.
Geef je hond ruimte om gewoon hond te zijn
Ontspanning zit vaak juist in hele gewone dingen. Snuffelen, struinen, zelf het tempo van een wandeling mogen bepalen, ergens uitgebreid blijven hangen omdat daar blijkbaar iets ontzettend belangrijks te ruiken valt, kauwen, likken, slapen en soms gewoon helemaal niets hoeven.
Kijk daarom eens kritisch naar de week van jouw hond. Hoeveel moet hij eigenlijk? Hoe vaak komt hij in situaties die spanning of veel opwinding veroorzaken? Hoeveel echte slaap krijgt hij? Hoeveel prikkels moet hij dagelijks verwerken? En misschien wel de belangrijkste vraag: hoeveel tijd krijgt zijn zenuwstelsel daarna om daarvan te herstellen?
Een concrete stap: werken met aan- en uitblokken
Wat je thuis heel concreet kunt doen, is meer voorspelbaarheid aanbrengen door te werken met aan- en uitblokken. Tijdens een aanblok is er ruimte voor contact en activiteit. Je gaat bijvoorbeeld wandelen, samen iets doen of je hond krijgt zijn maaltijd. Daarna volgt bewust een uitblok: een langere periode waarin er niets van je hond wordt gevraagd en waarin hij de gelegenheid krijgt om echt te slapen en te herstellen.
Maak het verschil tussen die blokken zo duidelijk mogelijk. Je kunt bijvoorbeeld steeds hetzelfde visuele voorwerp gebruiken dat alleen tijdens een uitblok zichtbaar is. Zet een bepaalde vaas, plant of ander duidelijk voorwerp neer wanneer het uitblok begint en haal het weer weg wanneer het voorbij is. Je hond kan zo gaan herkennen: als dit voorwerp er staat, gebeurt er voorlopig niets en hoef ik ook nergens op te anticiperen.
Begin bijvoorbeeld eens met een duidelijk uitblok van een paar uur na een wandeling of ander actief moment. Zorg voor een rustige omgeving, beperk onnodige prikkels en laat je hond vooral met rust. Het doel is niet dat je hem commandeert om te slapen. Het doel is dat je de omstandigheden creëert waarin slapen en herstellen steeds makkelijker worden. Juist voor honden die gewend zijn om hun eigenaar overal achterna te lopen of voortdurend te verwachten dat er iets gaat gebeuren, kan die voorspelbaarheid enorm helpen.
Eerst het zenuwstelsel rustiger, daarna trainen
Dat betekent natuurlijk niet dat je nooit meer met je hond hoeft te trainen. Training kan ontzettend waardevol zijn. Maar een brein dat voortdurend bezig is met reageren, opletten en verwerken, heeft simpelweg minder ruimte om te leren. Daarom kijk ik bij honden die snel reageren op hun omgeving niet alleen naar het moment waarop het gedrag ontstaat. Ik kijk naar het hele plaatje: slaap, wandelingen, activiteiten, de thuissituatie, lichamelijk welzijn, voorspelbaarheid, hoeveel de hond dagelijks moet verwerken én hoeveel herstel daar tegenover staat.
Soms begint gedragsverandering daardoor helemaal niet bij het gedrag dat je uiteindelijk wilt veranderen. Soms begint het met minder moeten, minder prikkels en minder opwinding. En met meer slaap, voorspelbaarheid en ruimte om te herstellen.
Want een hond die zich beter voelt, kan beter leren. En uiteindelijk is dát waar duurzame gedragsverandering begint.
Share: